Pirinç Sektör Raporu

SEKTÖR DURUM ANALİZİ

Türkiye’de son yıllarda çeltik fabrikalarında ciddi değişim ve yenilenmeler olmuştur. Sektörün temel sorunları, Türkiye imalat sanayinin temel sorunlarından farklı değildir. Ancak temel sorunların çözümü için yapılması gerekenler şunlardır;

ü  Ekonomik düzenlemelerde kamu kurumu olmayan bağımsız mesleki örgütlenmelerinin daha etkin rol alması, sorumlulukları oranına dengeli oranda söz sahibi de olmaları sağlanmalıdır.

 

Tarafımızca piyasa denetiminin eksikliği olarak görülmektedir. Devletin stratejik amacı haksız rekabetin önlenmesi ile üretici ve tüketicinin korunması olmalıdır. Bunun sağlanması için devletin öncelikli amaçları ;

ü  Piyasa etkin gözetim ve denetim sisteminin kurulması

ü  Sektördeki verilerin düzgün ve uygun olarak toplanması ve verilerin şeffaflaştırılması,

 

Etkin gözetim ve denetim için ; Kanun, Yönetmelik, Personel ve Eğitim ve Maddi Kaynak konularında düzenlemelerin yapılması ve sektörlerle ilgili her türlü bilginin kullanıma açılması, bunu tek elde toplayacak bir kurumun yasal olarak kurulması gerekmektedir.

Türkiye’nin çeltik ekimi son yıllarda gelişerek ve artarak devam etmektedir. 2000 yılında 58 bin ha ekim alanında 350 bin ton üretim ve 6.04 ton/ha verim elde edilmişken 2010 yılında 99 bin ha ekim alanında 860.000 ton üretim ve 8,69 ton/ha verim elde edilmiştir. Çeltik ekiliş, üretim ve veriminde ciddi bir artış söz konusudur. 2011 yılı ekimi yaklaşık 108 bin ha ve üretim 900.000 ton olarak gerçekleşmiştir.

 

 

Türkiye’de 2007 – 2010 yılları arasındaki pirinç üretimi 

Pirinç Üretimi

( Ton )

2007

389.000

2008

452.000

2009

450.000

2010

                                 516.000

2011

540.000

 

Son yıllarda çeltik fabrikalarında olan kapasite artışı ve çeltiğin gümrüğünün sanayi açısından daha avantajlı olması, pirinç ithalatını azaltmakta ve çeltik ithalatına kaymaktadır. Bu da kapasite kullanımı ve istihdam açısından ülkemize yarar sağlamaktadır

Türkiye 1984 yılından beri çeltik ve pirinç ithalatçısı bir ülkedir. Ancak son yıllarda verilen destekler ve yurt dışı fiyatların yüksek seyretmesi, üreticimizi teşvik etmiş ve alınan ilave tedbirlerle birlikte yerli üretimimiz sürekli yükselmiştir. Çeltik, pirinç ve kahverengi pirinç ithalatında gümrük uygulanmaktadır.

Türkiye’de 2007 – 2011 yılları arasındaki çeltik ithalatı

Çeltik İthalatı

( Ton )

2007

5.566

2008

45.307

2009

63.202

2010

                                 409.199

2011

277.084

 

Türkiye’de 2007 – 2011 yılları arasındaki pirinç ithalatı

Pirinç İthalatı

( Ton )

2007

184.908

2008

179.603

2009

158.334

2010

                                  125.641

2011

41.012

 

Dahilde işleme rejimi tam çalışmasa da ihracatımız artış göstermektedir. Aşağıda belirtilen tabloda takvim yılına göre yapılan direk pirinç ihracat değerleri yer almaktadır. Görüleceği gibi, ihracatımızda son 5 yılda ciddi bir artış göstermiştir.

Pirinç İhracatı

( Ton )

2007

954

2008

7.702

2009

19.796

2010

                                  51.050

2011

90.153

 

2011 yılında 90.153 MT pirinç ihracatı yaptığımız gözükmektedir ki bu tarihi bir rekordur. Bunun en önemli sebeplerinde bir tanesi Mısır hükümetinin geçtiğimiz yıl ihracatını durdurmasıdır. Bu sebepten dolayı civar ülkelerdeki pirinç talebi Türkiye’ye yönelmiştir

DAHİLDE İŞLEME KAPSAMINDA İHRACAT İMKANLARI

Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan pirinç ihracatları son dönemlerde artış göstermektedir. Bunun en önemli sebepleri Mısır’ın ihracatını durdurması, daha önce bu ülkenin sürekli pazarı konumunda olan Suriye, Lübnan, Ürdün, Libya ve benzeri ülkelerde pirinç ihtiyacı doğması ve bu taleplerin doğrudan ülkemize gelmeye başlamasıdır. Bu durum Türkiye çeltik işleyen sanayi ve ülkemiz için önemli bir fırsattır. Türkiye çeltik ithal etmek kaydı ile çeşitli ülkelere ihracat yapmaktadır.

Türkiye’nin çevresindeki ülkelerin çoğu pirinç ithalatçısı konumundadır. Bunda dolayı dahilde işleme rejimi ve bu sistemin sektörün önünü açacak şekilde düzenlenmesi çok önemlidir. Geçmiş yıllarda ithalatçı konumunda olan Türkiye özellikle Orta Doğu ülkelerine pirinç satışı yapmaya başlamış ve bu rejim kapsamında ülkemize döviz kazandırmaya başlamıştır.

Türkiye’nin coğrafi konumu itibarı ile transit ticaret ve yerli malı ihraç açısından çok önemli fırsatlar gözükmektedir.

Ülkemizdeki çeltik işleyen sanayi makine ve teçhizat, kapasite ve teknik bilgi birikimi bakımından oldukça iyi durumdadır. Bu nedenlerle yurtdışından çeltik ithal ederek, yurtiçinde pirince işledikten sonra yurtdışına pirinç ihraç etme potansiyeli yüksektir ve sektörün önünü açacak mevzuat değişikliklerinin yapılması uygun olacaktır.

KDV SORUNU  

-          Pirincin hammaddesi olan çeltikte KDV oranı % 1 ve

-          mamul olarak satılan pirinçte ise % 8 olarak uygulanmaktadır.

-          Ayrıca çeltik işlenmesinden çıkan yan ürünlerde, çeltik kabuğunda %18 ve çeltik kepeğinde % 8 KDV uygulanmaktadır.

Pirinçte yapılan bu uygulama kayıt dışına yönelişe sebebiyet vermektedir. Bulgurda da aynı durum söz konusuydu ve bu düzeltilmiştir. Aynı şekilde; un, şeker, bakliyat ürünlerinde %1 KDV uygulanmaktadır. Böyle bir ortamda da dürüst çalışan firmaların piyasaya mal satış şansları kalmamaktadır. Pirinç önemli bir besin maddesidir. Beslenme piramidinde önemli bir yeri olup, temel gıda maddesidir. Temel gıda maddelerinde yapılan KDV indirimi ile amaçlanan kayıtdışı ortadan kaldırılması çalışmaları pirince yansımaz ise eksik kalacaktır.

KDV oranı nihai tüketici bazında % 8 olarak bırakılmalı, ancak tacirler arası yapılan ticarette %1'e indirilmelidir. Tüketiciye pirinç satanlar KDV'yi fiyatlarına ilave edecekler ve yaptıkları tahsilatı da KDV olarak ödeyeceklerdir. Bu durumda hem hazine tam olarak yapması gereken tahsilatı yapabilecek, hem de kayıt dışı ortadan kalkabilecektir.

GİRDİ FİYATLARININ YÜKSEK OLMASI

Ülkemizde çeltik üretiminde kullanılan, motorin, elektrik, gübre ve kimyasal ilaçlar gibi temel girdilerin fiyatları, ülkemize pirinç ithalatı yapılan ABD, Mısır, Tayland, İtalya, Arjantin ve Uruguay gibi ülkelerin fiyatları ile karşılaştırdığımızda, oldukça yüksektir. Bu da ülkemizde üretim maliyetini arttırmaktadır. Bunun sonucu ucuz maliyetli ithal pirinç ile rekabet zorlaşmaktadır.

Türkiye’de çeltik ekim maliyetinde en ciddi payı icar bedeli almaktadır. İcar bedelleri ise son yıllarda bazı bölgelerde rekor seviyelere ulaşmış ve çok yüksektir.

Piyasalar 2011 mahsul yılında çok düşmüş ve üreticimizi zor durumda bırakmıştır. % 8 KDV ile kayıt dışına yönelen sektörde; tam üretim ortasını yakalamışken, bu ise ciddi yatırım yapan şirketlerin piyasa dışında kalmaları piyasada talebi daraltmaktadır.

Çeltik üretimi, sertifikalı tohum kullanımı ve ürüne yapılan desteklerle desteklenmektedir. Desteklerin miktarının arttırılması çeltik üretimini daha da arttırılmasına önemli katkı sağlayacaktır.

Desteğin Adı

Birimi

2010 yılı
(TL )

2011 yılı
 ( TL )

Mazot Desteklemeleri 

Dekar başına

3,25

3,75 TL

Kimyevi Gübre Desteklemeleri 

Dekar başına

4,25 TL

4,75 TL

Toprak Analizi Desteklemeleri 

Dekar başına

2,5 TL

2,5 TL

Sertifikalı Tohumluk Kullanım Desteklemeleri 

Dekar başına

8 TL

8 TL

 Kaynak : TMO

Sektörümüzün ürettiği ürünlerde, girdi KDV oranlarının %18 ve çıktı KDV oranlarının %8 olarak şekillenmesi sebebiyle, yıl içerisinde indirim yoluyla giderilemeyen yüklenilen KDV (devreden) alacağı oluşmuş ve bu alacak devamlı büyümüştür.

Sektörde faaliyet gösteren birçok şirketin, raporda detaylandırılan sebeplerden ötürü, KDV alacaklarının her geçen gün katlanarak büyümesi sonucu, işletme sermaye faaliyetleri durma noktasına gelmiştir.

Çeltiğin KDV oranı %1 iken, pirince işlendiği zaman KDV oranı %8 olarak uygulanmaktadır. Pirinçteki KDV oranının %1’e indirilmesi kayıt dışı üretim ve satışları azaltacak uygulama olarak görülmektedir.

Sektörümüzde önemli rahatlamalar sağlayacak, üretim ve istihdamı arttıracaktır. Üretim ve istihdamın artması Hazinemize intikal edecek dolaylı ve dolaysız alınan vergiler ile sosyal güvenlik prim ödemelerini artıracaktır. Böylelikle sektörün Dünya piyasalarında rekabet gücü artacak ve ülkemize önemli döviz girdileri sağlayacaktır.

FARKLI ÇEŞİTLERE AİT PİRİNÇLERİN KARIŞTIRILMASI

Piyasada düşük kaliteli pirinçler daha yüksek fiyatla satabilmek amacıyla yüksek kaliteli pirinçler ile karıştırılması önemli bir sorun olarak görülmektedir.

Paketlenip pazarlanacak pirinçler değişik çeşitlerin karışımı olmamalıdır. Eğer mutlaka karıştırılması gerekiyorsa aynı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip pirinçler karıştırılmalı ve düzenlenecek mevzuat ile bu bilgi mutlaka ambalaj üzerinde yer almalıdır. 07 Ocak 2011 tarih ve 27808 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Pirinç Tebliğ’inin ürün özelliklerinin belirtildiği 5.maddesinin c bendinde “farklı pirinç çeşitleri, sınıfları, grupları, tipleri ve menşei karıştırılarak piyasaya sunulamaz” denmektedir.

PAKETLENMİŞ PİRİNÇ NEM ORANININ İDEAL SEVİYEDE OLMAMASI

Pazarlamada satışa sunulan pirinçlerde nem oranının ideal seviyede olmaması en önemli sorunlardan biri olup, raf ömrünün kısalmasına neden olmaktadır.

Çeltiğin üreticiden alım sırasında nem oranına göre fiyat politikasının belirlenmesi, işleme sırası ve sonrasında bilhassa satışa sunulacak ürünlerde nem oranın en fazla % 14.5 olacak şekilde ayarlanması büyük önem taşımaktadır.   

DEPOLAMA VE ÇELTİK STANDARTLARI

Çeltik standardını sağlamak, pirincin işlenmesi ve muhafazası bakımından çok önemlidir. Türkiye'de çeltik elenmeden ve eski teknolojilerle kurutulmaktadır. Bazı üretim bölgelerinde ise hala elle ve sererek kurutma metotları kullanılmaktadır. Yeni yürürlüğe giren kodekste rutubet oranı maksimum % 14.5 olarak belirlenmiştir. Üreticilerimiz ürünlerinin nemini bu düzeye kadar indirmemekte ve % 16 civarında bırakmaktadırlar. Bu sorun özellikle Karadeniz ve Orta Anadolu Bölgesinde oldukça yaygındır. Bu sistem aflatoksin oluşumuna neden olduğundan son derece zararlıdır. Modern Kurutma ünitelerine üreticilerimizin ve kooperatiflerimizin sahip olması için Kırsal kalkınmadan ve bölgesel desteklerden yararlandırılmalıdırlar.

Lisanslı depoculuk kanunu çıkarılmış olmasına rağmen henüz çalıştırılamamıştır. Bu sistemin de acilen çalıştırılır hale getirilmesi, hem muhafaza açısında hem de çiftçinin ürünün değerini bulması açısından çok önemlidir.

Ülkemizde çeltik hasat dönemi kısmen yağmur mevsimine girmektedir. Bu yüzden kurutma ve sağlıklı muhafaza şartları çok önemlidir. Ürünler kurutulduktan sonra Lisanslı depolara teslim edilirlerse hem üretici finansman imkânlarından yararlanacak, hem de fabrikalar istedikleri zaman ürün temin etme imkânına kavuşacaklardır.

PİRİNÇ KODEKSİ VE TSE ARASINDAKİ FARKLILIKLAR

Pirinç kodeksinin yürürlüğe girmesi ile birlikte Türkiye’de üretilen ya da ithal edilen pirincin yurtiçinde pazarlanması, pirinç kodeksi tebliğine göre yapılacaktır. Pirinçte kişi ve kuruluşların TSE alma zorunluluğu bulunmadığından TSE firmaların kendi inisiyatifine bırakılmıştır. Pirinç ticareti yapan kuruluşların mutlaka pirinç kodeksine uymaları gerekmektedir.

ÇELTİK EKİM KANUNU

Su kullanımı yasası bulunması ve kabahatler kanununun ihlali durumunda firmaların cezalandırılması yükümlülüğü getirildiğinden Derneğimizce çeltik ekim kanunun kaldırılması gerektiğini düşünmekteyiz.

TMO müdahale alım fiyatları ve şartları

Toprak mahsulleri Ofisi geçtiğimiz yıl, önünüzdeki 5 yıl uygulanacak alım baremi ve şartlarını Avrupa ile uyum içerisine getirmiştir. Müdahale fiyatı uygulaması üreticileri doğru anlatılmalıdır. Yani TMO müdahale fiyatını açıklarken bunun eskiden uygulanan taban fiyatı olmadığını iyi anlatması gerekir. Müdahale fiyatı ; mal xxx fiyatın altına düşerse alırımdır , yani ticaret serbest piyasaya bırakılmıştır. Ancak daha önce uygulanan yanlış taban fiyatı uygulaması halen üretici tarafından beklenmektedir. Bu sistemin çalışması için müdahale fiyatlarının mahsul ekim dönemlerinden önce açıklanması gerekir.

Paketli mal satış şartı

Artık günümüz Türkiye’sinde açık mal satışı durdurulmalıdır. Bunun yerine mutlaka ambalajlanmış ve hijyeni sağlanmış olarak perakende de satılmalıdır.